De Onkruidenier Werkplaats de Paardenbloem

Hoe een kleurrijke groene coalitie van inwoners en winkeliers werd geactiveerd in de woonwijk, en nu maar zelf het winkelcentrum klimaatadaptief maakt

Onze groene leefomgeving vraagt om onderhoud en gemeenten verwachten steeds vaker dat inwoners hun steentje bijdragen. Dat is maar goed ook want de biodiversiteit in onze leefomgeving neemt af terwijl een groene en duurzame stad juist bijdraagt aan de gezondheid van haar inwoners. Toch ervaren inwoners van Arnhem-Zuid een afstand tot het openbare groen en is de participatie bij groene initiatieven iets voor een select groepje. Kan dat anders?

“Het doel van het project is te onderzoeken op welke wijze alle inwoners van Arnhem-Zuid op een structurele wijze worden betrokken bij het ontwikkelen van initiatieven in en met de groene publieke ruimte”

De eerste Nationale dag van de Paardenbloem en het maken van Malburgse bermthee

Ruimtekoers, De Onkruidenier en Herbarium Frysicum riepen op 25 april de eerste Nationale Dag van de Paardenbloem uit om op die manier aandacht te vragen voor de kracht van dit goudgele wonder van de lente. Tijdens de digitale opzet deelden duizenden mensen via sociale media foto’s van de paardenbloem in de eigen leefomgeving, mogelijke toepassingen zoals recepten en werden de honderden soorten ontleed. De Onkruidenier maakte diverse DIY-filmpjes om deelnemers te enthousiasmeren aan de slag te gaan met paardenbloemen recepten. Bij onder andere NPO Radio 1 en in dagblad Trouw was er aandacht voor deze bijzondere dag. Lees hier meer over deze social media actie. Inwoners van Arnhem-Zuid maken samen met De Onkruidenier een eigen hyperlokale thee: Malburgse Bermthee. Door samen op expeditie door de wijk te gaan ontdekken zij hoe verschillende wilde planten goed zijn voor de huid, lever of bloedbaan en verkennen zij toepassingen van wilde planten bij het bereiden van salade, spijs, koffie en limonades. Aan het begin en einde van de fietstocht vindt er een collectieve kennisdeling plaats door samen de thee te bereiden in de fysieke Werkplaats de Paardenbloem in de publieke ruimte van de stad.

5 x Impact vanuit Werkplaats de Paardenbloem

Het project heeft geleid tot drie concrete ontwerpvoorstellen in en met de groene publieke ruimte in de wijk met draagvlak van een coalitie van deelnemers en inwoners. Bovendien heeft het project een interessant inzicht gegeven in de behoeften van inwoners en winkeliers voor het ontplooien van eigen initiatief in en met de groene openbare ruimte.

  1. Een kleurrijke groene coalitie van deelnemers, inwoners en winkeliers

    e gelijkwaardige aanpak van het project heeft geleid een kleurrijke groene coalitie van inwoners die aan de slag gaan met de opgedane kennis van het project. De coalitie is een verzameling van mensen met diverse culturele achtergronden die bij elkaar komen vanuit een gemeenschappelijke behoefte naar meer groenbeleving en kennis over dat groen in de eigen wijk.

  2. Het collectief en gemeente Arnhem vergroenen samen het winkelcentrum en maken het zo klimaatadaptief en werken aan de biodiversiteit in de wijk

    Gemeente Arnhem is als partner ingestapt en heeft de geplande ontwikkelingen voor het gebied ruimschoots naar voren geschoven. Zij maken gebruik van het momentum en draagvlak dat nu is gecreëerd door winkelcentrum de Drieslag vanuit de gedeelde wensen en behoeften te vergroenen. De stalen pergola wordt voorzien van eetbare planten en kruiden die worden onderhouden door een coalitie van winkeliers en inwoners. En de pleinen krijgen een groene invulling mede ontworpen door opnieuw die coalitie. Op de afbeeldingen zijn de eerste schetsen te zien van de plannen die zijn voorgelegd aan de gemeente Arnhem

  3. Het samen opzetten en realiseren van een theetuin midden in de wijk

    Enthousiaste deelnemers hebben zetten samen een theetuin. Beheerder, in opdracht van gemeente Arnhem, Dolmans Landscaping heeft een gebied aangewezen voor de theetuin. De inwoners zijn inmiddels aan de slag!

  4. Het ontwikkelen van een lokale productielijn

    Twee enthousiaste winkeliers (Toko Indrajaja en Bakkerij Dylan) onderzoeken samen met de Onkruidenier een productielijn voor het maken van de Bermthee zodat zij deze in hun winkels kunnen verkopen. De try-out van afgelopen jaar was een succes en klanten zijn positief over deze thee. Het door ontwikkelen vormt een onderdeel van de aanpak van de Werkplaats de Paardenbloem in 2021.

  5. Inzichten in behoeften die inwoners en winkeliers hebben om hun eigen groene initiatieven te ontplooien

    Verandering van perspectief: De workshop verandert het perspectief op de leefomgeving. Meerdere deelnemers geven aan dat ze blij zijn de omgeving te leren kennen. Uiteindelijk leidt verandering van het perspectief op de eigen leefomgeving tot meer betrokkenheid. Het willen nemen van een eigen rol kwam helder naar voren  en het willen delen van kennis met buurtgenoten: Deelnemers gebruiken de workshops ook om hun behoeften in andere samenstellingen beter onder woorden te kunnen brengen.

    Meer over Werkplaats de Paardenbloem

    In het voorjaar van 2019 struinde De Onkruidenier door het groen van Arnhem Zuid. Het was een ontdekkingstocht naar de verschillende soorten planten die in de wijk groeien. In april zorgde één specifieke plantensoort voor een magische schoonheid; miljoenen paardenbloemen transformeerden de gazons van Malburgen tot een goudgele deken. Deze vondst gaf de aanleiding om de wereld van deze ogenschijnlijke alledaagse plant beter te bestuderen.

    De paardenbloem…op het eerste gezicht een plant van eenvoud, maar voor wie wat verder kijkt gaat er een hele nieuwe wereld open. Alleen al in Nederland komen meer dan 250 verschillende soorten paardenbloemen voor. En wist je dat de paardenbloem veel verschillende praktische, medicinale en eetbare mogelijkheden biedt? Zo is er een grote fietsbandenfabrikant die eind 2019 de allereerste 150 fietsbanden van paardenbloemenrubber op de markt heeft gebracht. Daarnaast wordt er onderzocht of de insuline in de plant een alternatief voor suiker zou kunnen zijn. En het is vrij eenvoudig om de lekkerste gelei en siroop te maken van dit gele wonder. Deze ontdekkingen  leiden tot de opening van Werkplaats de Paardenbloem tijdens het Ruimtekoers Festival in 2019. Na een mooie eerste editie van Werkplaats de Paardenbloem gaat onze zoektocht naar deze plant in Arnhem Zuid dit jaar weer verder. 

    Living lab: Hoe wordt het rijke openbare groen in Arnhem nóg meer voor iedereen? 

    Daarbij onderzoeken Ruimtekoers en De Onkruidenier niet alleen de mogelijkheden van de paardenbloem, het project staat in het teken om inwoners van Arnhem-Zuid meer te betrekken bij het openbare groen van dit stadsdeel. Uit onderzoeken blijkt dat Arnhem-Zuid veel openbaar groen heeft, meer dan andere vergelijkbare gebieden en steden. Maar dat inwoners van dit gebied het rijke groen niet meer ervaren. Hoe kan dat?

    Stadsmakersprogramma Werkplaats de Paardenbloem is een speciaal ontworpen living lab waarmee Ruimtekoers en De Onkruidenier samen met inwoners van Arnhem-Zuid nieuwe wegen onderzoeken om onze relatie met de stadsnatuur te versterken. Dat is belangrijk, want een sterkere relatie met stadsnatuur leidt tot het beter waarderen van de eigen leefomgeving en de bereidwilligheid om daar zelf een bijdrage aan te leveren.

    Door met een mobiele werkplaats dit openbaar groen te betreden en met de planten nieuwe toepassingen te ontdekken voor alledaagse wilde vegetatie wordt de relatie versterkt, het openbaar groen beter gewaardeerd en daarmee ook meer geopend voor iedereen. De werkplaats is een hands-on plek voor ontdekkingen, experiment, interactie, meedoen en maken. Het is de plek waar we vanuit onze verbeelding op nieuwe manieren leren omgaan en kijken naar de paardenbloem. En zodoende óók naar het rijke groen in de eigen leefomgeving. 

    Ook een participerend living lab in jouw wijk of gemeente? Neem dan contact op met Bureau Ruimtekoers via bureau@ruimtekoers.nl

    Dit programma wordt mede mogelijk gemaakt door Creative Industries Fund NL.

Over de makers

De Onkruidenier

De Onkruidenier is een collectief van kunstenaars en samen onderzoeken zij de historische, culturele en potentiële transformaties van de natuur en haar mogelijkheden de mens te evolueren. Zij doen – vaak in gezamenlijkheid met publiek – veldwerk, verzamelen planten, de verhalen en geschiedenissen die daaraan verbonden zijn, en speculeren over de relatie tussen mens en natuur. De manier waarop zij het werk delen met hun publiek, creëert weer nieuwe verhalen.