De Onkruidenier & Lucila Kenny Werkplaats de Paardenbloem

Geef je wijk kleur met Werkplaats de Paardenbloem

Bij Werkplaats de Paardenbloem werkt het kunstenaarscollectief De Onkruidenier sinds 2019 de zomers in Malburgen. Daar verkennen zij samen met inwoners en professionals de lokale vegetatie met wilde planten en de bijhorende verhalen die de planten met ons delen. Kennis wordt ook gevonden door met zo veel als mogelijk inwoners in gesprek te gaan over hun relatie met planten, kruiden en bloemen.

Redouan

De fysieke Werkplaats de Paardenbloem

Werkplaats de Paardenbloem opende in 2019 en is sindsdien een mobiele en tijdelijke werkplaats waar inwoners samen met experts de mogelijkheden van wilde planten ontdekken. Van het ervaren van paardenbloemenrubber tot het zelf maken van een hyperlokale Malburgse Bermthee. Door samen op expeditie door de wijk te gaan ontdekken inwoners hoe verschillende wilde planten goed zijn voor de huid, lever of bloedbaan. En verkennen zij toepassingen bij het bereiden van salade, spijs, koffie en limonades. Aan het einde van de workshops vindt er een collectieve kennisdeling plaats door met elkaar in gesprek te gaan en ideeën uit te wisselen.

Het programma heeft zo geleid tot 15 workshops, honderden betrokken inwoners, winkeliers en professionals, een zeer betrokken collectief van inwoners die zelf de handen uit de mouwen steken en een vergroeningsproject in de publieke ruimte. Daarnaast heeft het programma geleid tot twee speculatieve ontwerpen; van een productielijn voor lokale bermthee tot een expositie over de helende kracht van lokale kruiden.

Werkplaats de Paardenbloem in 2021

Tijdens het programma in 2019 en 2020 werd het helder; inwoners willen graag de handen uit de mouwen steken en het stenige winkelcentrum De Drieslag vergroenen. Dus, aan de slag!

Stap 1: Kennismaken en ontdekken

In de lente waren De Onkruidenier en Lucila Kenny op bezoek in Malburgen. Daar verzamelden ze snel de inwoners om zich heen die de afgelopen jaren hebben aangegeven dat ze betrokken willen blijven.

Daarnaast gingen zij op zoek naar nieuwe inzichten voor het vergroenen van het winkelcentrum. Inwoner Feilin Han maakte een kleurplaat als plattegrond van het winkelcentrum die inwoners inkleurden met natuurlijke pigmenten van Lucila Kenny. Zo werden er in de publieke ruimte schetsen gemaakt van een vergroend Winkelcentrum.

Tijdens dit publieke proces haakten ook andere inwoners aan die later een workshop verzorgden. Zoals Redouan, Annebeth en Svetlana.

Stap 2: Samen maken!

Met alle verzamelde inzichten en mensen organiseerden de Onkruidenier en Lucila Kenny samen met Feilin, Redouan en Annebeth workshops in het winkelcentrum, vanuit Werkplaats de Paardenbloem.

Zo werden andere inwoners betrokken bij de kennisdeling. En werd er samen een ontwerp gemaakt voor een groene Drieslag, onder leiding van inwoner Bas. Tijdens dit proces werden ook de winkeliers betrokken, zij zorgen nu voor de planten voor hun eigen winkel.

Na de drie workshops was het zo ver, de handen echt uit de mouwen! In twee dagen werden zes grote plantenbakken gerealiseerd met klimmers die de grijze pergola in de winkelstraat kleur geven. Goed voor bij en mens!

Meer over de workshops

Tijdens de workshops onderzochten de deelnemers toepassingen van allerlei verschillende (wilde) planten en het belang van groen voor de stedelijke omgeving. Met als vervolg en doel om winkelcentrum De Drieslag te vergroenen met behulp van de opgedane kennis in de workshops. Zo leerden deelnemers in workshop 1 met Lucila Kenny dat er heel veel planten zijn die je kunt gebruiken om mee te verven. Ze verfden stof met bessen, walnotenbolsters en uienschillen en leerden welke bloemen geschikt zijn om mee te verven.

Tijdens de tweede workshop leerden deelnemers de bijen van Malburger Redouan kennen en proefden we de honing die zijn bijen maken. Redouan is betrokken wijkbewoner. Hij deelde dus behalve zijn honing ook zijn kennis over de bij en het belang van bijen voor het behoud van de biodiversiteit in de stad. Redouan vertelde tijdens de workshop welke planten belangrijk zijn voor de bij en Lucila wist weer verf te maken van precíes die planten die de bij zo interessant vindt. Zo leerden deelnemers hoe je een groen winkelcentrum kunt ontwerpen waar zowel mens als bij blij van wordt. En samen met de Onkruidenier wandelden de deelnemers door de wijk opzoek naar wilde planten die je gewoon kunt eten, om vervolgens bij terugkomst een soep te maken van deze planten.

Uiteindelijk leidden deze workshops samen en alle kennis, ideeën, wensen en dromen die daarin ter sprake kwamen tot een ontwerp voor de vergroening van Winkelcentrum de Drieslag. In het midden van dat winkelcentrum staat een grote stalen, grijze pergola die wel wat aankleding kan gebruiken volgens buurtbewoners. En dan het liefst met planten die een dubbele functie hebben; kruiden bijvoorbeeld, die maken het mooi groen én zijn uiteindelijk goed te gebruiken door winkelend publiek.

Meer over de hulp van inwoners

Één van die buurtbewoners die al sinds de zomer zeer betrokken was is Bas, bewoner van de Drieslag en hovenier van beroep. Hij vind het bijzonder om op deze manier een bijdrage te kunnen leveren aan het vergroenen van zijn eigen leefomgeving en het winkelcentrum. “Mooi dat mijn kennis zo goed van pas komt en het onder mijn raam nu groener is! Het winkelcentrum, mijn voortuin, ziet er nu veel gezelliger uit.”

Ook Annebeth was tijdens de vergroening van het winkelcentrum weer van de partij en aan het stralen. “Zo bijzonder dat dit winkelcentrum nu ook helemaal groen wordt. En mooi om te zien hoe veel mensen er helpen en dit belangrijk vinden, ook de kinderen doen heel enthousiast mee!”

Werkplaats de Paardenbloem in 2019 en 2020

In het voorjaar van 2019 struinde De Onkruidenier door het groen van Arnhem Zuid. Het was een ontdekkingstocht naar de verschillende soorten planten die in de wijk groeien. In april zorgde één specifieke plantensoort voor een magische schoonheid; miljoenen paardenbloemen transformeerden de gazons van Malburgen tot een goudgele deken. Deze vondst gaf de aanleiding om de wereld van deze ogenschijnlijke alledaagse plant beter te bestuderen, samen met inwoners van de wijk.

Workshops als kennisdeling

Met experts organiseerden zij workshops om inwoners te betrekken bij een nieuwe wereld; een wereld waarin mensen en planten zijn versmolten tot één. Hoe ziet dat toekomstbeeld eruit? Hoe maken we dat tastbaar? Met Brouwerij Nevel maakten inwoners paardenbloemenbier en met ontwerper Lucila Kenny verfden ze met planten textiel zoals kleren. Paardenbloemen-expert Karst Meijer opende zijn herbarium met maar liefst 250 verschillende soorten paardenbloemen. In het jaar dat volgde werden inwoners betrokken in het maken van hun eigen lokale bermthee. Tijdens strooptochten door de wijk verzamelden zij kruiden en planten, leerden over de de planten en maakten zo de thee. Zakjes thee werden vervolgens verkocht op Winkelcentrum de Drieslag.

Meer groen in de wijk?

Winkelcentrum de Drieslag leeft, maar de publieke ruimte is stenig, van beton en geen fijne verblijfsruimte. Dat kan anders! In het programma Werkplaats de Paardenbloem in 2020 verkende een tijdelijke coalitie van ontwerpers, winkeliers, publiek, inwoners en betrokkenen bij wijkinitiatieven in Malburgen de mogelijkheden van het vergroenen van het winkelcentrum. Samen met ’de buurtconciërge’, stichting Schone Straat Groene Buurt, Ruimtekoers en gemeente Arnhem is een participatietraject bedacht om in twee stappen de vergroening in gang te zetten. En het Winkelcentrum leefbaarder en aantrekkelijker te maken. Op de afbeeldingen zijn de eerste schetsen te zien van de plannen die zijn voorgelegd aan de gemeente Arnhem.

De Nationale Dag van de Paardenbloem

Jaarlijks onderdeel is de Dag van de Paardenbloem die Ruimtekoers, De Onkruidenier en Herbarium Frysicum uitriepen op 25 april om op die manier aandacht te vragen voor de kracht van dit goudgele wonder. Tijdens de digitale opzet deelden duizenden mensen via sociale media foto’s van de paardenbloem in de eigen leefomgeving, mogelijke toepassingen zoals recepten en werden de honderden soorten ontleed. De Onkruidenier maakte diverse DIY-filmpjes om deelnemers te enthousiasmeren aan de slag te gaan met paardenbloemen recepten. Bij onder andere NPO Radio 1 en in dagblad Trouw was er aandacht voor deze bijzondere dag. Lees hier meer over deze social media actie.

Ook dit jaar vond de Nationale Dag van de Paardenbloem weer (digitaal) plaats. Meer weten? Kijk dan hier!

De werkplaats & De Onkruidenier

De werkplaats bestaat uit allerhande uitgestald werkgerei zoals wasbakken en droogrekken voor het onkruid, informatieborden over de paardenbloem, een workshopplek en de houten huisjes waarin de eindproducten zijn opgesteld. Het is allemaal in dezelfde stijl vormgegeven in samenwerking met Collectief Soepel. In deze werkplaats staat, zoals de naam al zegt, de paardenbloem centraal.

Jonmar en Ronald zijn samen De Onkruidenier en hebben elkaar leren kennen in Arnhem op de kunstacademie. Als De Onkruidenier worden ze door heel Nederland ingezet om stadsbewoners dichter bij het stadsgroen te brengen. Dat doen ze door de kansen van al het groen in kaart te brengen en daadwerkelijk ermee aan de slag te gaan. Dat doen ze ook in Malburgen, in de stad waar ze samen studeerden.

Werkplaats de Paardenbloem is ook een onderzoek

Het project is ook een onderzoek naar hoe inwoners van verschillende achtergronden structureel betrokken kunnen blijven bij het ontwikkelen van groene initiatieven in de leefomgeving. Onze groene leefomgeving vraagt om onderhoud en gemeenten verwachten steeds vaker dat inwoners hun steentje bijdragen. Alleen is participatie bij groene initiatieven vaak iets voor een select groepje (witte) inwoners. Hoe kan dat? En kan dat anders?

Maatschappelijke impact

Tijdens dit onderzoek behalen we verschillende resultaten. Deze maatschappelijke impact vertelt ons veel over mogelijke oplossingen. Afgelopen jaar heeft het project geleid tot drie concrete ontwerpvoorstellen in en met de groene publieke ruimte in de wijk met draagvlak van een coalitie van deelnemers en inwoners. Bovendien heeft het project een interessant inzicht gegeven in de behoeften van inwoners en winkeliers voor het ontplooien van eigen initiatief in en met de groene openbare ruimte.

Ben je enthousiast geworden? We kunnen jouw hulp goed gebruiken. Het team van Ruimtekoers werkt nu aan een doorontwikkeling van Werkplaats de Paardenbloem in Arnhem en andere steden. Heb jij een idee? Wil je meedoen? Of iets anders? Laat het ons weten via info@ruimtekoers.nl!

Dit programma wordt mede mogelijk gemaakt door Creative Industries Fund NL en gemeente Arnhem

Over de makers

De Onkruidenier

De Onkruidenier is een collectief van kunstenaars en samen onderzoeken zij de historische, culturele en potentiële transformaties van de natuur en haar mogelijkheden de mens te evolueren. Zij doen veldwerk, verzamelen planten, de verhalen en geschiedenissen die daaraan verbonden zijn, en speculeren over de relatie tussen mens en natuur. 

Lucila Kenny

De Argentijnse-Italiaanse Lucila deed haar stage bij Claudy Jongstra en is sindsdien met haar praktijk in de ban van natuurlijke pigmenten. In haar werk met planten wil ze crossovers maken vanuit de verhalen over samensmelting van stadsmens en stadsplant. Zo ontstaat er een kleurrijk pallet waarbij diverse culturen in één specifieke samenlevingscontext hun perspectieven delen voor de leefomgeving. Door in deze bijzondere community context aan de slag te gaan verrijkt Lucila expliciet haar kunde en kennis over het betrekken van diverse culturen bij haar projecten.