Team Ruimtekoers & CASAVerdiepingsprogramma Ruimtekoers (2017 & 2019)

Verdieping op de context van Ruimtekoers

Hoe vertaal je de thema’s van Ruimtekoers naar een goede inbedding in de toekomst? Met de pijler verdieping werden bezoekers uitgedaagd dieper in te gaan op onderwerpen die het samenleven in de stad benaderen vanuit verschillende opzichten. Het forumprogramma werd zelfs bezocht door professionals uit het hele land. Zo wist Ruimtekoers ook haar inspiratie vanuit de maatschappelijke ontwikkelingen op een inhoudelijke manier te duiden.

2019: Waar zit je hotspot?!

In 2019 heeft Ruimtekoers samen met Architectuurcentrum CASA het verdiepingsprogramma gemaakt met ondersteuning van het Stimuleringsfonds voor de creatieve industrie. Het programma bestond uit zes losse activiteiten waar vanuit verschillende perspectieven, formats en doelgroepen de kansen voor de publieke ruimte in Arnhem-Zuid en Malburgen werden onderzocht. Hierbij werden ook makers van Ruimtekoers aan het woord gelaten: wat dragen zij en het Ruimtekoers festival bij aan deze ontwikkelingen? Het verdiepingsprogramma werd bezocht door professionals en geïnteresseerden uit de omgeving. Want hoewel het programma gericht is op Arnhem-Zuid, zijn deze thema’s in veel Nederlandse steden aan de orde. De lezingen boden voor velen een interessant inkijkje in deze thema’s, maar gaf tegelijk de mogelijkheid voor Ruimtekoers om zich verder te verdiepen in het experiment Malburgen en Arnhem-Zuid. Wat is de historie van de wijk, wat is er zoal bijgekomen en wat zijn de mogelijkheden op gebied van kunst, de openbare ruimte en de vormgeving hiervan?

2019: Kunst voor ruimte, ruimte voor kunst

Kunst in de openbare ruimte kan een middel zijn tot samenspraak: In het themaprogramma kunst voor ruimte, ruimte voor kunst met Hans van Houwelingen en programmeurs en makers van Ruimtekoers ontstond een levendig gesprek over de toepassing van kunst in de openbare ruimte: hoe zorg je ervoor dat kunstwerk is passend op de wensen van bewoners? Specialist omgevingswet en advocaat Jasper Molenaar geeft aan dat in de toekomstige omgevingswet een grote rol is voor participatie: wil je iets plaatsen of doen met de omgeving, dan zal je ‘draagvlak’ moeten aantonen. Alle gasten waren het met elkaar eens over de toegevoegde waarde van kunst, maar zoeken ook naar vormen op die participatie: de maker komt vaak zelf met het idee, hoe houd je dat in stand?

2019: Openingsprogramma met Bas Heijne

Het openingsprogramma met Bas Heijne en makers van het festival was een ode aan de samenwerking. Alleen het participeren, het samenwerken, is niet altijd leuk. Soms wordt de confrontatie uit de weg gegaan en dat is zonde vindt Heijne, want juist in de wrijving zit de mogelijkheid om écht dichter bij elkaar te komen. Het mag soms knetteren, als mensen onder elkaar moeten we dat toch wel kunnen verdragen? Durf als maker, ontwerper, architect, bewoner en beleidsmaker de confrontatie aan te gaan.

2019: Het ideaal van Zuid & Safari door Zuid

Historicus Henk Wentink en Ontdekkingsreiziger Hans Jungerius namen ons mee naar de kansen van het stedelijk ontwerp van Arnhem-Zuid in Het Ideaal van Zuid en de Safari door Zuid. In gesprek met bewoners en Henk Wentink werd het helder: in Arnhem-Zuid woon je in het groen, met ruimte en rust. Voorzieningen zijn er minder, maar dat was ook de opzet van het ruimtelijk ontwerp uit deze tijd: licht, lucht en ruimte. Zo werden er grote groene openbare ruimtes ontworpen binnen de context van een dringende woningnood. Dat ervaarde ook Jungerius, in een wandeltocht benadrukte hij de kansen en de gevaren van het stedelijk ontwerp van Arnhem-Zuid: de grote groene openbare ruimte mag wat meer worden geactiveerd, en bebouwing mag worden opgeknapt. De uitdaging: betrek mensen bij het inrichten van de openbare ruimte.

2019: AAAFF & Ritueel van Zuid

Tijdens het eerste Arnhemse Architectuur en Animatie Film Festival georganiseerd door KloosterKino werden stedelijke dystopieën (of toch utopieën) getoond. Goed voor de inspiratie voor de ruimtelijk ontwerpers, maar ook voor andere aanwezigen: het toonde de inspiratie die de stad kan geven om mogelijk scenario’s voor het samenleven te onderzoeken. Gelukkig konden we samen met de Onkruidenier nog even genieten van die publieke ruimte in het Ritueel van Zuid. Zij waren gevraagd om samen met landschapshistoricus Jori Wolf een ritueel te ontwikkelen waarmee de publieke ruimte werd geherwaardeerd. Tot een nieuw ritueel kwam het niet, maar de waarde van rituelen werd wel helder; rituelen zijn er altijd geweest en is een viering van samenlevingswaarden.

2019: Het Veldlab door Companen

Door Companen werd in 2019 een inhoudelijk programma gepresenteerd. In het Veldlab zaten dagelijks ruim twintig bezoekers uit de buurt, teams leefomgeving, gemeente Arnhem en andere professionals. Samen werd onderzocht wat er wel en wat er niet goed werkt in de openbare ruimte in de wijk. Hoe zorgen we ervoor dat locaties zoals o.a. Pleintjes en parken waardevol zijn én blijven voor de mensen die eromheen wonen en er gebruik van maken? Hiervoor was Malburgen de casus waaruit lessen werden gehaald voor andere steden. In de kas hield Companen eerst een presentatie over de thema’s van die dag, waarna een wandeling volgde in de wijk. Zo nam Companen ons mee naar Park Malburgen West, om te ontdekken wat de ‘functies’ van dit park zijn en wat er beter kan. Zetten we de bankjes naast een speelplek in een rechte lijn, de wegenstructuur complementerend? Of is het beter ze in een cirkel te zetten, zodat er misschien een ‘vriendelijker’ sfeer ontstaat?

Een schoolse excursie was het allerminst, iedereen werd gehoord en er ontstonden soms felle discussies tussen de deelnemers. De input van actieve wijkbewoners gaf een dynamische, en vooral heel realistische draai aan de sessies. De voornaamste conclusie is dat het heel lastig is een goede openbare plek te creëren, omdat dat voor iedereen iets anders betekent en initiatieven moeten ontstaan vanuit een persoon, probleem, of de kansen van een plek. Companen heeft tien tips geformuleerd aan de hand van de bijeenkomsten: een bewustwording voor volgende projecten.

Verdiepingsprogramma in 2017

In navolging van Ruimtekoers 2016 en 2015 organiseerde Ruimtekoers opnieuw debatten en dialogen om de thema’s te duiden achter het festival.

2017: We love Arnhem: het ruimtedebat

Een stad is enkel een stad omdat er mensen samen wonen, werken en leven. Steeds meer mensen in Arnhem wonen in Arnhem-Zuid, inmiddels bijna 50%. En met de nieuwe transformaties van kantoorgebouwen naar woningen blijft het aantal inwoners groeien. In het Ruimtedebat keken we naar de rol van gemeente Arnhem bij stadsontwikkelingen, maar ook naar de rol van de markt en van bewoners. Welke kansen liggen er eigenlijk in Arnhem-Zuid? Wat gebeurt er nu al? Waar is behoefte aan?

2017: Tegenlicht Meet Up Arnhem: Ruimtekoers zoekt voedselflat

In 2040 leven naar verwachting 9 miljard mensen op aarde. En de overgrote meerderheid daarvan woont in steden. Hoe krijgen al die mensen op een duurzame manier toegang tot vers voedsel? Dat kan door grootschalige landbouw terug te brengen naar de stad. Samen met Leven in Schuytgraaf organiseerde Ruimtekoers een VPRO Tegenlicht Meet Up rondom de aflevering “Boer zoekt voedselflat”. Hoe ziet de toekomstige voedselproductie en consumptie van Arnhem eruit? Welke initiatieven zijn er nu al om voedsel duurzaam en lokaal te produceren? En hoe kan dit nog efficiënter en grootschaliger opgezet worden?

2017: Ruimtekoers Forum: De toekomst van de Bloemkoolwijk. i.s.m. PopUpCity, Companen en Movares

Het Ruimtekoersforum was een symposium waarin stedelijke professionals samen de toekomst van de Nederlandse bloemkoolwijken onder de loep name in een middagvullend programma. Maar liefst dertig procent van de woning in Nederland is gebouwd in de jaren ’70 en ’80 van de vorige eeuw. Deze baanbrekende woonerven zijn echter al lang niet meer de levendige publieke ruimtes van toen. Toch hebben deze wijken unieke kwaliteiten. Hoe kan dit potentieel benut worden en hoe maken we de bloemkoolwijken toekomstbestendig? Het programma bestond uit een plenair gedeelte met onder andere electoraal geograaf Josse de Voogd.

2017: Ruimtekoers Revolutie!

Wie jong was in de jaren zestig, behoorde tot de ‘protestgeneratie’; de generatie die de barricades opging, in opstand tegen oorlogen, kernwapens en ongelijkheid. Onrechtvaardigheid is er nog steeds. Thema’s als racisme, seksisme en armoede zijn nog altijd actueel. En wat te denken van klimaatverandering, misschien wel de meest urgente dreiging van deze tijd, maar we lijken niet verder te komen dan boze tweets en discussies op Facebook. Is een nieuwe generatie Nederlanders het protesteren verleerd? Of toch niet? Hoe kunnen we ervoor zorgen dat dingen écht veranderen? Moeten we weer met spandoeken de straat op? Of hebben wij, de huidige generatie, nieuwe manieren gevonden om in protest te gaan? Ruimtekoers revolutie: een filosofische avond waarbij we oproepen tot actie en onderzoeken hoe de revolutie er vandaag de dag uit zou zien. Met: Antropoloog en schrijver Sinan Cankaya, Schrijfster Eva Rovers, Activist en columnist Anne Fleur Dekker, Sociaal kunstenaar Domenique Himmelsbach de Vries, Mede-oprichter van Ruigoord Hans Plomp en optredens van Mensen Zeggen Dingen.