Rob VoermanEen pleidooi voor persoonlijke stedenbouw: Paviljoen Halfweg (2017)

Nieuw gebruik van de openbare ruimte

Voor Ruimtekoers 2017 maakte Rob Voerman een tijdelijk paviljoen naast winkelcentrum Kronenburg. Het paviljoen was grotendeels transparant. Het geheel bestaat uit twee min of meer transparante elementen, met in het midden een houten structuur, waarin een houtkachel en houtopslag is verwerkt. Op symbolische wijze is de scheiding tussen Arnhem-Noord en Arnhem-Zuid in het paviljoen zichtbaar gemaakt. Het paviljoen is een pleidooi voor een veel vriendelijkere en dynamischere inrichting en gebruik van de openbare ruimte.

Iedereen is welkom

Omdat het werk transparant is, en dus deels wel en deels niet aanwezig is, kun je het zien als een bescheiden voorstel in plaats van een harde schreeuw om verandering. Bewoners uit Arnhem-Zuid worden door het platform Zuiderziel (ondersteund door Kunstbedrijf Arnhem) actief bij het werk betrokken. Ze kunnen het gebruiken om hun talenten, wensen en dromen te tonen. Dat kan in de vorm van een tijdelijk theehuis met zelfgebakken taart, een winkel een tentoonstellingsruimte, een tijdelijk café of optredens. Alles is mogelijk en iedereen is welkom, ook bewoners uit Arnhem-Noord.

Onpersoonlijke stedenbouw en de openbare ruimte

De interesse in de openbare ruimte van Rob, zijn relatie met Arnhem en zijn eerdere werk waren voor Ruimtekoers de motivatie hem uit te nodigen. Rob heeft de verwachtingen overtroffen. Paviljoen Halfweg is een bijzonder geslaagd werk zowel in esthetiek als effect en resultaat. De wijken in Arnhem-Zuid laten zien hoe opmerkelijk wij omgaan met openbare ruimte. De wijken worden gekenmerkt door een modernistisch en een onpersoonlijke opzet.

Het is het stedenbouwkundig plan waar Rob een aversie tegen heeft. Er is geen ruimte voor persoonlijke invulling en het is met name bedacht voor de autogebruiker. Als voetganger en fietser is het een omgeving die monotoon en onpersoonlijk is en waar ankerpunten langs de lanen volledig ontbreken. Geen café, geen plekken waar het ietwat gezellig is. Deze fascinatie voor de openbare ruimte delen we met Rob. Het idee van Rob sprak dan ook meteen aan: het bouwen van een paviljoen, een ruimte, als ankerpunt.

Ankerpunten in de openbare ruimte

Het ankerpunt valt op. Het is anders, het is nieuw en het is kleurrijk. Meteen bevraagt het object de omliggende ruimte. De locatie van het werk is dan ook goed gekozen. Niet alleen ligt het aan een perfecte aanlooproute, achter het werk ligt een stuk grond al een aantal jaar niks te doen. Het is bedekt met gras en onkruid. Een bakstenenmuur laat zien dat er ooit bebouwing was. Aan de overkant staan de anonieme grote kantoorkolossen. 50 meter verderop is de ingang van de bloemkoolwijk Vredenburg en 50 meter de andere kant op is de ‘gesloten’ ingang van Winkelcentrum Kronenburg.

Het transparante, uitnodigende werk van Rob is een harde tegenreactie op alles wat er zichtbaar is in deze omgeving. Dat kan afschrikken, maar dat doet het juist niet. Het werk nodigt uit. Al tijdens de bouw van het paviljoen spreken mensen Rob en zijn team aan en er ontstaan boeiende gesprekken. Mensen zijn zeer geïnteresseerd. Samen met Kunstbedrijf Arnhem is er een programma opgezet in het Paviljoen. Daarnaast was het paviljoen iedere dag van 09.00 tot 18.00 uur geopend. Iedereen kon naar binnen lopen, een praatje maken, opwarmen aan de kachel en een kopje thee drinken. Van postbode tot zakenman en van moeder tot ja, iedereen kwam binnen.

Paviljoen als onderzoek

De materiaalkeuze en de opzet van het werk verraadde direct de tijdelijkheid ervan. Maar het liet ook zien dat mensen moeite hebben gedaan om iets moois te maken. Kwaliteit toe te voegen aan de omgeving. Juist die opzet past helemaal in de filosofie van Ruimtekoers. Het resulteert in een enorme welkome houding die veel interactie realiseert. Met dit werk doet Rob onderzoek naar het toevoegen van functies in de omgeving, het gaat over lintbebouwing, het gaat over ankerpunten.

Maar voor ons snijdt Rob nog iets veel essentiëler aan. Het werk opent, het laat je anders kijken naar de omgeving waarin je zelf zou kunnen wonen. Of je kent er mensen die er wonen. Het werk is een oproep op de man af: willen we dit? Staan we dit toe? Willen wij wel onze stad, onze eigen leefomgeving, zo anoniem, grijs en monotoon inrichten? En bovendien, het is dus mogelijk om zelf toevoegingen te doen. Het is mogelijk om met een tijdelijk karakter blijvende veranderingen te realiseren in de perceptie. Paviljoen Halfweg is daarmee een reactie én een oproep tot het in eigen handen nemen van de leefomgeving. Rob heeft een vooruitziende blik, een nieuwe editie van Ruimtekoers speelt zicht niet meer af in de lege binnenruimte, maar in de beschikbare openbare ruimte van Arnhem-Zuid.

Over de makers

Rob Voerman

Rob Voerman is als sinds zijn jeugd geïnteresseerd in hoe de openbare ruimte wordt gebruikt en vraagt zich altijd af hoe de openbare ruimte verbetert kan worden. In het werk van Rob Voerman (1966) speelt architectuur een grote rol. Zijn werk bestaat uit sculpturen, grote installaties, aquarellen, grafiek en recentelijk ook fotografie. De architecturale beelden worden gekenmerkt door een mix van utopie en dystopie, refererend aan de snel veranderende maatschappij. Een belangrijk element binnen zijn ouvre, zijn grote, veelal site-specific installaties. Installaties die vaak iets vertelling over of reageren op de plek waar ze worden gebouwd. Vaak ook wordt er een randprogramma van bijeenkomsten, performances, workshops of anderszins in of rond het werk georganiseerd om een bepaalde thematiek of engagement te versterken. Voermans werk bevindt zich in verscheidene bekende openbare en private collecties, waaronder het MoMA in NewYork, Hammer Museum in Los Angeles, Stedelijk Museum en Generali Foundation.