Ruimtekoers in 2020

Ruimtekoers 2020:
januari 2020 – september 2020

We kijken terug op een geslaagd Ruimtekoersjaar, wat zijn we trots! Dank jullie wel, inwoners, vrijwilligers, ondernemers, makers, passanten, bezoekers en iedereen die erbij was voor dit toffe en leerzame jaar!

Vanaf het voorjaar lanceerden we onze nieuwe stadsmakersprogramma’s en we eindigden met het gezellige festival in september. Er waren 116 activiteiten zoals workshops, muziek- en theatervoorstellingen en lezingen. Zo daagden we onze ruim 10.000 bezoekers en deelnemers uit om nieuwe dromen en richtingen te ontdekken voor het samen leven in de stad. Zo is Ruimtekoers een gezellig festival én een onderzoek hoe we het leven in de stad voor iedereen beter, mooier en leuker maken.

Betrokkenheid in heel Arnhem-Zuid

Wat wederom opviel was de enorme betrokkenheid van bezoekers en deelnemers bij de programma’s. Warme ontmoetingen, hulp vanuit allerlei hoeken en het opruimen van het festival ging een stuk gemakkelijker met de hulp van de buren. Ruimtekoers vond plaats in de wijken Malburgen, Immerloo, Elderveld, De Laar en Schuytgraaf in Arnhem-Zuid en versterkte daar bestaande initiatieven doordat we bijzondere samenwerkingen aangingen of een podium boden. Zo zijn er relaties gelegd voor de lange termijn met onder andere Stichting Schone Straat Groene Buurt, Power Plug NL, Naaistudio De Stiksteek, de Ondernemers op Winkelcentrum de Drieslag, D.W.S en nog veel, heel veel meer. Met hen zetten we nu het programma voor aankomend jaar in de steigers.

In samenwerking met de wijken

Het vijfde Ruimtekoersjaar begon al in januari met de kick-off waar meer dan 80 inwoners op af kwamen om zich aan te melden als deelnemer of vrijwilliger. Vanaf toen trokken de stadsmakers de wijken in en zette zij samenwerkingen op vanuit de behoeften van de wijk. Zoals Cassandra Onck en Mauro Casarini dat deden met jongeren en muziekverenigingen in de wijk. Zij maakten samen een EP en videoclip over het thema culturele diversiteit. Deelnemers aan Werkplaats de Paardenbloem zette zich in om de werkplaats bestendig te maken voor een permanent verblijf in Malburgen én er worden samen nieuwe workshops ontworpen voor aankomend jaar. Deelnemers aan Zonnestof starten een eigen repaircafé waar de mogelijkheden van zonnecellen worden onderzocht. Winkelcentrum de Drieslag wordt vergroend door een collectief van winkeliers en bezoekers.

Stadsmakersprogramma:
6 x Het samen bedenken en maken van collectieve toekomstbeelden voor vraagstukken in de leefomgeving

In de maanden voorafgaand aan het festival deden kunstenaars artistiek onderzoek in de wijken in Arnhem-Zuid. Samen met inwoners en beleidsmakers ontwikkelden zij een onderzoeksvraag en gaven zij het festival vorm door samen mogelijke antwoorden vorm te geven in objecten, onderzoeken, voorstellingen en workshops. Zo vormden ze een openbaar, vrij toegankelijk kunstprogramma:

Festivalprogramma:
14 x Toegankelijke kunst- en cultuurpresentaties én een totaalbeleving van gedeelde toekomstbeelden

Het festivalprogramma was het brede publieksprogramma en duurde vier dagen (3-6 september 2020). Zes stadsmakers presenteerden hun eindpresentaties als tastbare toekomstbeelden die het publiek kon ervaren en beleven door voorstellingen, optredens, workshops en zelfs eten. Ook voor de rest van het programma – laagdrempelige activiteiten zoals eten en drinken, muziekoptredens, theatervoorstellingen, filmvertoningen, educatie en straatartiesten – dienden de Stadsmakersprogramma’s als een thematische onderlegger.

Overal zat een boodschap over ons toekomstig samenleven verstopt. Het festivalprogramma vond hoofdzakelijk plaats op Winkelcentrum de Drieslag in Malburgen, met krachtige aansluiting in de wijk door de samenwerkingen vanuit de inwoners en lokale organisaties.

Focusprogramma:
4 x onderzoeken naar werkwijze en de effecten van participatie bij de leefomgeving door kunstprojecten

In het focusprogramma vond verdieping plaats door met de kunstenaars, inwoners, publiek, overheden, beleidsmakers, ondernemers en wetenschappers te reflecteren op de verschillende stadsmakersprogramma’s. Om die reflectie kracht bij te zetten werd er gedurende het maakproces onderzoek gedaan naar de effecten en impact van de programma’s. De reflectie in het focusprogramma heeft als doel om het kunstenaars- en ontwerpersperspectief te verankeren in de lokale beleidscontext en dit ter inspiratie te presenteren aan het Gelderse culturele en creatieve veld. Zo borgt Ruimtekoers de uitkomsten in beleid.

Ruimtekoers maakt impact

Ruimtekoers Festival maakt sociale impact. Daar doet het team van Ruimtekoers actief onderzoek naar door de effecten van haar activiteiten en de resultaten te monitoren. Het onderzoek vindt plaats door het afnemen van interviews, enquêtes en het voeren van participerende observaties. Er zijn 830 respondenten geraadpleegd in twee verschillende enquêtes, en er zijn twintig interviews afgenomen met betrokkenen.

Impactdoel 1:
Ruimtekoers realiseert door middel van kunstprojecten ontmoetingen in de publieke ruimte

390 mensen ontmoetten iemand die zij nog niet kenden tijdens Ruimtekoers Festival. 46% van de respondenten geeft aan iemand te hebben ontmoet die zij nog niet kenden tijdens het festival. Dat is lager dan de beoogde 75% en de behaalde 65% in 2019. Tijdens de activiteiten in de aanloop naar het festival geeft 95% van de respondenten aan iemand te hebben ontmoet die zij nog niet kenden. Dit laat goed zien dat het ontbreken van een festivalhart door de Coronamaatregelen invloed heeft op het aantal ontmoetingen tussen mensen. Maar het laat ook zien dat het gezamenlijk opzetten en organiseren van activiteiten juist tot heel veel nieuwe ontmoetingen kan leiden.

Ruim 390 mensen hadden een kennismaking met een onbekende tijdens Ruimtekoers. 52% van de respondenten geeft aan nieuwe ideeën te hebben opgedaan voor een andere invulling van de publieke ruimte. Dat is minder dan de beoogde 75% en de behaalde 72% in 2019. Ook dit heeft te maken met de coronamaatregelen, respondenten kwamen niet samen in de publieke ruimte, maar op afgeschermde ruimten binnen de publiek ruimte zoals een theatertent of tuinen.

Impactdoel 2:
Ruimtekoers betrekt mensen bij het ontwikkelen van kunst- en cultuurprojecten met een thema uit de directe leefomgeving van het publiek

Meer dan 300 mensen zijn betrokken geweest bij het ontwikkelen van kunstprojecten. In de voorbereidende stadsmakersprogramma’s namen tot aan het festival in september 312 mensen deel. Dit is minder dan de 500 beoogde deelnemers en de 450 deelnemers in 2019. Dat heeft met name te maken met het wegvallen van het educatieprogramma én het verlagen van het aantal toegestane deelnemers per activiteit als gevolg van de Coronamaatregelen. Deelnemers en bezoekers aan Ruimtekoers zijn erg positief over de programma’s en activiteiten, ruim 800 bezoekers en deelnemers geven aan een positieve ervaring te hebben gehad, dat is 96% van alle respondenten.

Impactdoel 3:
Ruimtekoers betrekt inwoners uit de omgeving bij maatschappelijke vraagstukken in de leefomgeving

Van de respondenten die hebben deelgenomen aan het Stadsmakersprogramma deelt 96% dat ze zelf aan de slag willen gaan met de ideeën die ze voor hun eigen leefomgeving hebben opgedaan tijdens het programma.

Deelnemers gaan na deelname aan Ruimtekoers zelf aan de slag met het mooier maken van de eigen leefomgeving. Vanuit Ik Kook Mijn Verhaal gaat gastkok Anwar op eigen initiatief verder met het koken met en voor mensen die wel eens eenzaam zijn. Allon Cheng maakt het idee achter het programma geschikt voor andere locaties. Het team van Bureau Ruimtekoers ontwikkelt het programma verder om zodoende door middel van het samen koken en eten participatie te organiseren op thema’s als gezondheid en duurzaamheid. Het project Werkplaats de Paardenbloem heeft geleid tot een kleurrijk groen collectief van winkeliers en inwoners in de wijk die samen aan de slag gaan met het vergroenen van het betonnen winkelcentrum. Gemeente Arnhem heeft inmiddels een opdracht verleend aan het nieuwe collectief.

Ook organiseren Koerdische winkeliers in het winkelcentrum aanstaande lente het Perzisch Lentefeest Norooz. Zij hebben zich gemobiliseerd en verenigd tijdens het project Ritueel Geopend. Ook zijn alle ondernemers nu betrokken bij de vergroening en starten een nieuwe winkeliersvereniging. Inwoners organiseren sinds het najaar een tweemaandelijks Repaircafé waar zij met zonnecellen bestaande producten ‘upgraden’. Het idee ontstond na deelname aan het project Zonnestof. Vanuit het project Zuiderstroom werkt een nieuw muzikaal collectief hard aan een upgrade van het gehele programma waarmee nog meer jongeren en muziekverenigingen in de wijk aan elkaar worden gekoppeld.

Impactdoel 4:
Ruimtekoers geeft een positieve impuls aan de ruimtelijke en maatschappelijke ontwikkeling van haar omgeving.

Gemeente Arnhem is blijvend betrokken bij projecten en ondersteunt Ruimtekoers met opdrachten. Drie wethouders hebben het festival bezocht, Cathelijne Bouwkamp, Ronald Paping en Hans de Vroome. Met hen zijn afspraken gemaakt om resultaten te delen en het vervolg te plannen en inzichtelijk te maken. Gemeente Arnhem heeft opdrachten verleend aan Ruimtekoers in het project Zonnestof en het focusprogramma.

5 projecten worden doorgezet om de impact op de thema’s te versterken en 2 nieuwe projecten vloeien voort uit de activiteiten in 2020. Het project Zonnestof wordt doorontwikkeld om participatie bij de energietransitie in de wijk te onderzoeken en te verbeteren. Zuiderstroom wordt doorontwikkeld naar een tweejarig project waarin 40 tot 50 jongeren de kans krijgen te werken aan perspectief. Vanuit ‘De ideale wereld’ werken de theatermakers aan een nieuw theaterproject: Iedereen wordt mens. In dit project worden mensen die leven in armoede betrokken bij het armoedebeleid van gemeente Arnhem. Werkplaats de Paardenbloem staat aankomend jaar in het teken van het vergroenen van de Drieslag en binnen Ritueel Geopend werken winkeliers samen aan de nieuwe landmark voor het winkelcentrum. Nieuwe samenwerkingen worden opgezet met curator Richard Kofi en kunstenaar Yasser Ballemans waarbij beeldende kunst als katalysator in de publieke ruimte wordt ingezet.

Covid-19 crisis

Natuurlijk stond dit jaar ook in het teken van de Covid-19 crisis. Toen de eerste lockdown in het voorjaar van 2020 van start ging was het nog maar drie maanden tot het geplande Ruimtekoers Festival. Ook stonden we aan het begin van de uitvoering van de stadsmakersprogramma’s. Dankzij de inzet van het team, de onverminderde steun van onze partners, de energie van onze makers en de warme berichten van inwoners en vrijwilligers wisten we onze plannen aan te passen en innoveerden we Ruimtekoers tot een vernieuwend ‘festivalformat’.

Ruimtekoers als platform voor de geëngageerde maker

Ruimtekoers is het platform voor geëngageerde kunstenaars die sociaal en maatschappelijk relevant werk wil maken en voor de participatieve en speculatieve ontwerpers die de eigen praktijk willen verrijken door te werken met de eindgebruiker. Ruimtekoers is ook het platform waar beleidsvraagstukken vanuit die werkwijze worden onderzocht en waar resultaten worden gedeeld in geëngageerde artistieke projecten én ontwerpgerichte onderzoeken. Daarnaast is Ruimtekoers de plek voor inwoners die zélf aan de slag willen met de eigen leefomgeving.

Bij Ruimtekoers gaat de geëngageerde maker tussen burger en overheid aan de slag. Zij betrekken – in het spanningsveld tussen rendement en leefbaarheid, publieke en private ruimte, de historie en de toekomst – ook het publiek, wetenschappers, onder- nemers en vele anderen bij het verkennen van nieuwe richtingen, wensen, ideeën en dromen voor het samenleven in de toekomst. Hiermee wordt zowel de emancipatie van inwoners, beleidsmakers én makers naar elkaar vergroot als ook de kunst- en cultuursector verbreedt en weerbaarder gemaakt. Het platform bestaat uit; een netwerk van organisaties, inwoners en overheden om relevante thema’s en vraagstukken te benoemen; een methode om daar mee aan de slag te gaan en een wijze om impact tastbaar te maken richting beleidsmakers. Ruimtekoers is op die wijze de ‘landingsplek’ voor makers, de ‘connector’ die inwoners, beleidsmakers en makers aan elkaar verbindt en de ‘impact- bewaker’ die ervoor zorgt dat projecten worden ingebed in het lokale netwerk.

De Ruimtekoersmethode

Basis van het platform is de – samen met makers, beleidsmakers en inwoners ontwikkelde – aanpak die is omgedoopt tot de ‘Ruimtekoersmethode’. Gebaseerd op ontwerp antropologie en gecombineerd met de klassieke vormen van kunstpresentatie en cultuurparticipatie. Centraal staat het ‘samen maken van de toekomst’. Dat werkt zo:

  1. Om de verbeelding over een mogelijke toekomst te stimuleren past de maker speculatieve maakmethoden toe. Samen met inwoners, beleidsmakers en andere stakeholders schetsen zij nieuwe werelden als artistieke toekomstbeelden om kansen en oplossingen te tonen voor vraagstukken.
  2. Daarnaast passen de makers participatieve maakmethoden toe om alle perspectieven op de uitdaging een plek te geven. Publiek en deelnemers komen samen in een gelijkwaardig maakproces en ervaren elkaars perspectieven in een veilige omgeving en hebben ruimte om hierin zelf de regie te nemen.

Zo bedenken, maken en presenteren het publiek, deelnemers en de makers toekomstbeelden als mogelijke oplossingen en worden inzichten die daaruit vloeien gedeeld met een breed publiek. Dit proces speelt zich af in de publieke ruimte, daar waar de uitdagingen zich daadwerkelijk manifesteren.

Waarde voor de culturele sector en creatieve industrie

Ruimtekoers breekt een lans voor kunstenaars en ontwerpers die aan de slag gaan in een community en participatieve context. Dat is heel hard nodig, want wat ons betreft zijn kunst, cultuur en de creatieve sector kwetsbaar gebleken tijdens de Covid-19 crisis. De sector en haar makers moeten dringend op zoek naar een hernieuwde zeggingskracht en weerbaarheid. Die wordt niet gevonden door louter overheidsinvesteringen. Het gaat erom dat de sector haar waarde toont aan de gehele samenleving, niet alleen naar de bezoekers die toch wel naar het museum of de schouwburg gaan. Dat doet Ruimtekoers niet door ‘de kunst naar de mensen te brengen’, maar wél door te luisteren en vanuit daar gelijkwaardige, kunstzinnige en artistieke projecten te lanceren. Op die wijze wordt kunst onbevooroordeeld onderdeel van het alledaagse van veel mensen. Zij maken zonder voor opgelegde richtingen kennis met de prikkelende en bevragende kracht van kunst en worden uitgenodigd om de kunst zelf te maken en ontwikkelen. Hoe meer mensen de kracht van de makers ervaren, hoe meer zij de waarde van kunst waarderen en hoe weerbaarder de sector wordt als onderdeel van onze gehele samenleving.

Artistieke ontwikkeling en impact vergroten

Afgelopen twee jaar hebben we onze artistieke aanpak ontwikkelt door reflectie op onze werkwijze en impact. Het resultaat is een methode als basis voor het platform dat Ruimtekoers beoogt te zijn. Deze methode ontwikkelen we aankomend jaar verder door het vakmanschap van de methode centraal te stellen in onze activiteiten: het in een participatieve context maken van toekomstbeelden. De samenwerking met de professionele makers is daarbij van essentieel belang. Daarvoor richten we het platform in als een plek waar kennisdeling centraal staat bij zogenaamde ‘stadsmakersmeetups’. Ook worden de makers gevraagd als co-curator op te treden om zo nieuwe relevante makers te binden.

Afgelopen twee jaar hebben we de impact van onze activiteiten onderzocht. Met dit onderzoek werkten we ook aan een methode om impact te meten. Nu is het tijd om de impact van de activiteiten te vergroten. Daarom richten we ons de aankomende jaren op vier thema’s in de leefomgeving waarbinnen we met makers aan de slag gaan om impact te realiseren: 1) De energietransitie voor ons allemaal, 2) democratie in het ruimtelijk domein, 3) ecologie en ecosystemen in de stad en 4) perspectief in je eigen wijk. Op deze thema’s dagen we makers uit om artistieke concepten en presentaties te ontwikkelen.

Op naar volgend jaar!

nieuwsbrief

meld je aan voor onze nieuwsbrief

* verplichte velden
We gaan vertrouwelijk om met je gegevens